عزم ایران و آلمان برای همکاری در مدیریت حوادث و سوانح

1397/5/15 مقاله, اخبار برتر rating
image

جمهوری فدرال آلمان به واسطه مواجهه با رخدادهای تاریخی، حوادث مختلف و سوانح طبیعی و در عین حال پیشرو بودن در دانش و تکنولوژی روز، از تجربه، توان و اندوخته مناسبی در حوزه مدیریت حوادث و سوانح برخوردار است. از یک سو صنایع تولید تجهیزات امداد و نجات، اطفا حریق و خدمات اضطراری در این کشور رونق دارد و از سوی دیگر زیرساخت های خدمات دولتی، عمومی و مردمی (داوطلبان) در این کشور از قدمت و سابقه چندین دهه فعالیت برخوردار است. همین موقعیت و توشه و توان سبب شده تا آلمان حوزه فعالیت خود را تا کسب تجربه در آن سوی مرزها و گسترش تعاملات جهانی گسترش دهد. یکی از این برنامه ها، همکاری دانشگاه ها و مراکز مرتبط دولتی آلمان در اجرای طرح های مطالعاتی و پژوهشی در اقصی نقاط جهان است.



به گزارش روابط عمومی سازمان پیشگیری ومدیریت بحر ان شهر تهران، این گروه علمی فعالیت خود را طی مراحلی از جمله بررسی اولیه و تعیین پروژه و حیطه مطالعه آن و نیز انجام مراحل مطالعات و تحقیق و در آخر یاری رسانی به اجرای پروژه مطالعاتی تعریف کرده است. انجام مطالعه در خصوص نقش گروه های داوطلب در حوادث و سوانح یکی از محورهای مطالعات سه گانه این گروه در تهران است که با همکاری سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران مراحل آغازین آن در جریان سفر اخیر هیات بررسی کننده این پروژه کلید خورده است.

در ترکیب همکاران آلمانی این پروژه نام نهادهایی چون: واحد پژوهش سوانح دانشگاه آزاد برلین، آژانس کمک های فنی فدرال آلمان، اتحادیه خدمات آتش نشانی آلمان، سازمان آتش نشانی شهر دورتموند، اتحادیه بین المللی خدمات آتش نشانی و امداد و نجات، دفتر دفاع مدنی و امداد در سوانح فدرال به چشم می خورد. همچنین از طرف ایرانی قرار است علاوه بر سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، نهادهای دیگری همچون جمعیت هلال احمر ایران، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی ، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله در این پروژه مشارکت نمایند.

لزوم انجام پژوهش در حوزه سوانح و حوادث

با توجه به لرزه خیزی ایران و وقوع زلزله کرمانشاه در 12 نوامبر 2017 و تجربه سایر سوانح از جمله سیل، ریزگردها و طوفان شن و خشکسالی و با وجود بهبود نسبی مدیریت بحران سوانح در سال های اخیر، اما به دلیل نبود تحلیل مخاطرات به صورت سیستماتیک (سطح ملی، استانی و محلی) به شیوه ای مدرن، انجام پژوهش های بیشتری نیاز است تا بتوان به برنامه ریزی چند سطحی و مدیریت جامع مخاطرات دست یافت. در حال حاضر جای سیستم جامع و قابل توسعه مدیریت مخاطرات سوانح که بتواند شرایط اضطراری را از یک حادثه روزمره به بالا پاسخگو باشد خالی است.

جمهوری فدرال آلمان با توجه به سازماندهی مجدد پس از جنگ، توانست به سیستم پاسخگویی توسعه یافته به سوانح مجهز شود که با توجه به اصول وابستگی و ارتباطات و توزیع منابع براساس چالش های مختلف و ظرفیت ها و توان گوناگون مسئولان شکل گرفته است. به عنوان بخش کلیدی در این سیستم جامع، داوطلبان عضو سازمان های دفاع ملی برای دوره های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت متعهد می شوند که در شرایط وقوع موانع و شرایط اضطراری خاص به این سازمان ها کمک کنند.

در این راستا، وزارت آموزش و پژوهش آلمان (BMBF) پروژه های گوناگونی را برای بهینه سازی و توسعه این سیستم به انجام رسانده است.

پروژه حاضر نیز در تلاش است تا با ایجاد ابزارهای مدیریت جامع مخاطرات که در آلمان توسعه می یابد و پژوهش در مورد مشارکت داوطلبان به عنوان منبع کلیدی و واسط در سیستم دفاع ملی قابل توسعه ،شکاف های میان دفاع روزمره در برابر مخاطرات و مدیریت مخاطرات سوانح را در ایران بررسی نماید؛ سپس توصیه هایی را برای اجرا و مدیریت مخاطرات چند سطحی و آموزش مفاهیم به منظور تشویق و بهبود وضعیت تعهد و مسوولیت پذیری داوطلبان ارائه می نماید. این پروژه با ایجاد ارتباط بین مشارکت کنندگان در هر دو کشور (مسوولان شهری، سازمان های فعال در حوزه خدمات امداد و نجات در شرایط اضطراری، نهادهای پژوهشی و بخش اقتصادی) ارتباط پایه ای را برای همکاری ها ایجاد خواهد نمود.

چارچوب این پژوهش براساس اصول چند لایه ای تدوین شده است، لایه های توسعه یابنده، چند گاه و پیوسته که با هدف ارائه راه حل هایی که بتواند نه تنها به سناریوهای مختلف بلکه به سطوح سازمانی، نهادی و قضایی انتقال یابد، یک سناریو را به عنوان هسته مرکزی احاطه کرده است.

پروژه بر روی یک سناریو زلزله برای تهران تمرکز دارد که بعد بتواند در مقیاس استانی و سطوح محلی گسترش یابد.

در سناریوی مفهومی ابتدا از زلزله ای با اثرات پراکنده و سپس توسعه یابنده بر روی زیرساخت های تهران و فرآیند مقابله با مخاطرات و همچنین ظرفیت های امدادی مشارکت و همکاری داوطلبان ترسیم می شود. در نهایت سناریوی زلزله با ابعاد دریافت همکاری های بین استانی، ملی و بین المللی در نظر گرفته می شود.

این پروژه آسیب پذیری های سازه آن و زیرساخت های حیاتی و سیستم جامع پاسخگویی در هر سه سطح شهر، استان/ ملی و بین المللی را ارزیابی می نماید تا راه حل هایی خاص و توصیه هایی برای بهینه سازی آنها را ارائه نماید.

اهداف کلی پروژه

اهداف کلی پروژه پژوهشی ایجاد سیستم جامع و توسعه یافته و نیاز محور برای مدیریت مخاطرات سوانح و همکاری در ایران است و قرار است براساس موارد فوق بنای محکمی برای تعاملات  بلندمرتبه فی مابین دو کشور از طریق ارتباطات متمرکز میان مسوولان شهری و سازمان های مسوول دفاع مدنی، پژوهش و توسعه و همچنین بخش خصوصی ایجاد نماید.

به عنوان مبنایی برای فاز اجرا، ارزیابی یکپارچه تحلیل مخاطرات در سطوح ملی، استانی و محلی و همچنین ارزیابی جامع ارتباطات آنها با مدیریت مخاطرات شرکت های بزرگ فرصتی را برای قراردادن اطلاعات در سیستم های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و شناسایی توان و ظرفیت های بهینه سازی مشارکت داوطلبان ایجاد خواهد نمود. در فاز اجرایی پیش بینی شده، ابزار مدیریت جامع مخاطرات که در طی فاز پژوهش و توسعه به طرف ایرانی ارائه و براساس مفاهیم آنها بومی سازی شده و تغییریافته است، با شرایط ایران منطبق و اجرا شود؛ علاوه بر آن، اقداماتی از جمله آموزش و ارتقای ظرفیت ها و تعالیم کاربردی به منظور تشویق و ارتقای مشارکت داوطلبان در سیستم چند سطحی به آنها ارائه خواهد شد. این فاز اجرا نیازمند دانش وسیع از مفاهیم ستادی رسمی و آموزه های فرهنگی و اجتماعی غیررسمی شکل دهنده شرایط علمی کاربردی پیشگیری از مخاطرات با در نظر گرفتن مدیریت جامع مخاطرات و ساختارهای تعهدات و مسوولیت های داوطلبان می باشد.

این اطلاعات در بازه زمانی سه ساله فاز پژوهش و توسعه تولید و تحلیل خواهد شد، خلاقیت و نوآوری قابل توجه در این پروژه ایجاد سیستمی است که توسط سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران راه اندازی خواهد شد، بدین منظور در میان دیگر موارد، یافته های سایر پروژه های پژوهشی از جمله پروژه «Ensine، سینرژی- متریکس»، برنامه ها و طرح های سناریو و تحلیل آنها به همراه مدل سازی « چه کنیم – اگر»، ارائه شده، تطابق یافته، اجرا و به اطلاعات مربوطه ارتباط خواهد یافت.

در طی فاز تعریف پروژه، مشارکت کنندگان دستور و برنامه کار را مشخص نموده و مطالعات امکان سنجی را انجام و متدها و روش های همکاری به ویژه در پیگیری اهداف مشخص شده در زیر را ارائه می نمایند:

-        تثبیت و توسعه مجمع مشاوران و مشارکت کنندگان

-        ایجاد ساختار ارتباطی مشترک

-        انجام مطالعات امکان سنجی (مصاحبه از مشارکت کنندگان، تحلیل و برگزاری کارگاه های آموزشی)

-        تهیه گزارش در خصوص نیازهای عملیاتی و توصیه ها

-        تهیه پیش نویس برنامه کاری تفصیلی برای پروژه پژوهشی و تدوین شرح وظایف تمام همکاران پروژه، در نهایت 8 برنامه کاری در دستور کار قرار می گیرد.

در چارچوب مطالعات امکان سنجی، نیازهای خاص، شرایط کلی پروژه، برنامه ریزی های مالی و چالش های احتمالی و همچنین زیرساخت های موجودمورد بررسی قرار خواهد گرفت. یافته های این مطالعات در راستای فرصت ها و چالش ها مورد تحلیل قرار گرفته و بر این اساس کارگاه آموزشی در اکتبر 2018 برنامه ریزی و برگزار خواهد شد، تمامی مشارکت کنندگان در پروژه، متخصصان و نمایندگان انجمن مهندسان آلمان (VDI) و مرکز هوافضای آلمان (دی ال ار) به این کارگاه آموزشی در برلین دعوت می شوند تا توصیه های ویژه عملیاتی و برنامه کاری را برای فاز پژوهش و توسعه ارائه نمایند. فاز تعریف پروژه با تثبیت یافته ها، برنامه تفصیلی یا جزئیات و نگارش طرح پروپوزال برای فاز پژوهش و توسعه به نتیجه می رسد.

نشست هم اندیشی با کارکنان ایرانی

نشست هم اندیشی با هیات علمی – پژوهشی جمهوری فدرال آلمان روز چهارشنبه  3 مرداد امسال به منظور آشنایی و بررسی چگونگی همکاری در این پروژه با حضور جمعی از مدیران و کارشناسان سازمان های مسوول در این حوزه در محل در سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران انجام شد.

دکتر عباس استاد تقی زاده مشاور سازمان مدیریت بحران تهران دراین نشست با اشاره به الزام تبادل دانش و تکنولوزی بین ملت ها به عنوان یکی از اصول سند بین المللی سندای (سند جهانی کاهش مخاطرات) هدف نهایی از این همکاری مشترک را رسیدن به راهکار های جدید  برای مدیریت کاهش ریسک دانست.

پرفسور "مارتین واس" رئیس این هیات پژوهشی و استاد دانشگاه آزاد برلین نیز به تشریح اهداف این همکاری، تعامل و تبادل تجربیات را عامل گسترش روابط علمی و پژوهشی دانست و گفت: حمایت از پروژه های پژوهشگران دانشگاهی با موضوع مدیریت کاهش ریسک از دیگر اهداف این پروژه مشترک است.

وی  اقدامات حوزه مدیریت بحران و کاهش ریسک مخاطرات در تهران را مطابق با استانداردهای جهانی و قابل مقایسه با کشور ژاپن دانست.

جمهوری فدرال آلمان همواره با بحران هایی همچون سیل، بارش های سیل آسا و طغیان رودخانه ها روبرو است و در مدیریت این بحران ها و کاهش مخاطرات ناشی از آن از تجربه و تکنولوژی پیشرفته ای برخوردار است و با توجه به تجربیات متقابل ایران در مدیریت بحران  امکان همکاری خوبی بین دو کشور برای تبادل تجربیات و دانش وبهره گیری از تکنولوژی روز دنیا وجود دارد.

ارزیابی ریسک، تاب آوری و مدیریت ریسک از موضوعات این پروژه است که در فاز نخست طی شش ماه بررسی و نهایی می شود و پس از آن مرحله مطالعاتی پروژه طی 3 سال و مرحله اجرایی آن طی دو سال به انجام خواهد رسید.

وی گفت: هدف کلی پروژه ایجاد سیستم جامع و توسعه یافته و نیاز محور برای مدیریت مخاطرات سوانح و همکاری در ایران براساس پروژه « ریوایز» که همسو با سند سندای است و بنای محکمی برای تعاملات بلند مدت بین دو کشور از طریق ارتباطات متمرکز میان مسوولان شهر و سازمان های مسوول دفاع مدنی و پژوهشی و بخش خصوصی به شمار می آید.

وی تاکید کرد: برای ایجاد رویکرد جامع و یکپارچه برای مدیریت ریسک با بهره گیری از ظرفیت نیروهای داوطلب مردمی، انگاره های فرهنگی موجود در خصوص مخاطرات، شناسایی نقاط آسیب پذیر، قوانین و اولویت ها، بهره برداری و رصد و پایش اطلاعات موجود در پیام رسان ها و شبکه های اجتماعی باید مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.

نماینده آژانس کمک های فنی فدرال امداد آلمان (THW) با بیان اینکه توجه به رویکردهای فرهنگی و اجتماعی حائز اهمیت است گفت: مطالعات در حوزه هواشناسی، آب شناسی و اقلیم توسط وزارت آموزش کشور آلمان برای مدیریت و کاهش ریسک مخاطرات انجام می شود.

وی افزود: این آژانس متشکل از 80 هزار نفر نیروی داوطلب در سراسر کشور و هزار و پانصد نفر کادر اداری است که زیر نظر وزارت کشور فعالیت می کند و اولین نهادی است که در مواقع بروز بحران سیل وارد عمل خواهد شد و همچنین در کشورهای آسیب دیده از بلایای طبیعی اقدام به ارائه خدمات امدادی بشردوستانه نیز می کنند؛ تمامی سازمان های امدادی به صورت خودکفا عمل کرده و با یکدیگر تعامل و همکاری خوبی دارند. از جمله آتش نشانی که با چابکی و سرعت بالا وارد عمل می شود و سازمان امداد آرام ولی مداوم اقدام به ارائه خدمات امدادی می کند.

نماینده سازمان آتش نشانی شهر دورتموند (FWDO) در این نشست با بیان اینکه این سازمان علاوه بر ارائه خدمات تخصصی پزشکی و درمانی به حادثه دیدگان، سناریوها و برنامه ریزی های مختلفی برای انواع شرایط اضطراری را مورد بررسی قرار می دهد گفت: همچنین با آموزش اصول پیراپزشکی به دانشجویان، تلفات و خسارات جانی را تا رسیدن نیروهای امدادی کاهش دهیم.

نماینده اتحادیه بین المللی خدمات آتش نشانی و امداد و نجات (CTIF) گفت: یکی از نکاتی که برای مدیریت بحران و مدیریت ریسک باید مد نظر قرار داد بهره برداری از رویکرد چند مخاطره ای و ترکیبی است و برنامه ریزی مبتنی بر کاهش ریسک و مخاطرات است، نکته دوم حضور ارزشمند نیروهای داوطلب مردمی در هنگام وقوع سوانح است و توجه سیستماتیک و نظام مند به ایجاد ظرفیت، سازوکارها، ارزیابی عملکرد کیفی و افزایش انگیزه داوطلبان برای سنجش تاب آوری در بلایا حائز اهمیت است؛ نکته سوم لزوم بهره برداری از ابزارهای مختلف برای ارزیابی تاب آوری در بلایا است.

وی گفت: مهم ترین اقدام برای ایجاد انگیزه برای نیروهای داوطلب، فراهم سازی بستری برای ارتباطات اجتماعی و به کارگیری این نیروها در ماموریت های عملیاتی امداد و نجات است. 

نماینده دفتر دفاع مدنی و امداد و سوانح فدرال (BBK) در این نشست گفت: این مجموعه زیر نظر وزارت کشور فعالیت می کند و بحران ها و مخاطراتی که در سطح کشور رخ می دهد را رصد و پایش می کند و هماهنگی و مشاور در حفاظت از زیرساخت ها ی حیاتی با رویکرد مدیریت مخاطرات از منظر کسب و کار مسوولان محلی را مور توجه قرار می دهد.